NOTITIE VEILIGHEID IN EN ROND DE SINT-JAN TE ‘S-HERTOGENBOSCH
De Sint-Jan te ’s-Hertogenbosch: voldoende veilig?
Door: mr. (Mart) M.J.M. Kievits
Op 13 april 2024 stelde ik – als vrijwilliger / gastheer van de Sint Jan te Den Bosch – onderstaand veiligheidsrapport op.
Dit rapport stuurde ik onder meer naar het kerkbestuur van de Sint Jan, de plebaan van de Sint Jan, Vincent Blom, Bisschop De Korte, het gemeentebestuur van Den Bosch en het Provinciebestuur van Noord-Brabant.
Auteur:
mr. M.J.M. Kievits
= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =
Mijn bevindingen in en rondom de Sint-Jan te ’s Hertogenbosch.
Zeer geachte Plebaan xxx,
Bij dezen veroorloof ik mij de vrijheid om u vóór het gesprek met u, op 19 april aanstaande, deze notitie toe te sturen betreffende mijn bevindingen over hetgeen ik heb ervaren;
- wat de huidige staat van veiligheid is van en welke veiligheidsrisico’s er zijn in en rondom onze prachtige Kathedrale Basiliek, die ook mij zeer na aan het hart ligt,
- wat de gezondheidsrisico’s zijn voor de bezoekers van de Sint-Jan,
- hoe de gastheren / gastvrouwen (hierna: vrijwilligers) hun werkzaamheden verrichten, in het bijzonder met het oog op veiligheid.
Aanbevelingen
Hieronder doe ik u een aantal aanbevelingen over hoe e.e.a. naar mijn inzicht beter kán en moet. Deze kerk is te waardevol om hieraan onvoldoende aandacht te besteden.
De Sint-Jan is zowel een kerk als een veel bezocht museum: vele duizenden Bosschenaren hebben zich eeuwen lang met hart en ziel ingezet en zullen zich in blijven zetten, niet te schatten bedragen zijn hieraan besteed, om deze kerk te krijgen zoals deze nu staat te pronken.
Echter als museum zijn er – naar mijn inzicht – niet de veiligheidsmaatregelen getroffen, zoals bij een gemiddeld museum in Nederland wél het geval is.
Hierbij zij aangetekend dat ik wellicht niet goed genoeg ben ingelicht over de maatregelen die het kerkbestuur al wél heeft getroffen: in dat geval en op dit punt mijn verontschuldigingen.
Aanleiding
Reeds vóór de Kerst 2023 verzocht u mij om u mijn visie te geven over de staat van veiligheid in en rondom de Sint-Jan en hierover met mij in gesprek te willen. Dit omdat u had vernomen dat ik een politieachtergrond heb.
Ook de oproep van het ‘Interkerkelijke Contact in Overheidszaken’, het CIO, en de factsheet van laatste, over de veiligheid in en rond kerkgebouwen, kort vóór kerst 2023 én de e-mail van de hoofdkoster van de Sint-Jan, de heer xxx, d.d. 21 december 2023 aan alle vrijwilligers, met als onderwerp: Veiligheid’, brachten mij op het idee om (vanuit mijn expertise) eens – extra – naar de veiligheid in en rond de Sint Jan te gaan kijken.
Respect en waardering voor de vrijwilligers
Zonder ook maar iets af te willen doen aan mijn respect en waardering (voor zover het mij überhaupt is toegestaan om hierover een oordeel uit te mogen spreken…: wie ben ik?) voor de vrijwilligers die – onder meer – als gastheer / gastvrouw in hun vrije tijd hun werkzaamheden verrichten, meen ik te kunnen stellen dat het veel beter kán en móet. Dit laatste blijkt helaas uit de recente inbraak, diefstal en vernielingen bij “het alziend oog”.
Suggesties, vragen en opmerkingen, uitingen van belangstelling, etc., de afgelopen maanden, mijnerzijds aan vrijwilligers, tijdens mijn werkzaamheden in de kerk, over – onder meer – de veiligheid in en rondom de Sint-Jan en de wijze waarop vrijwilligers hun werkzaamheden, met het oog hierop, verrichtten, welke afspraken er op dit punt zijn gemaakt, etc. werden door hen over het algemeen met naïviteit, met regelmaat zelfs met ongeloof, soms zelfs met hoon en spot en beantwoord, uitzonderingen uiteraard daargelaten.
Mij viel op dat dit onderwerp (specifiek: veiligheid) bij velen onder hen niet hoog op de agenda stond, dat men zich niet (voldoende) bewust was van de veiligheidsrisico’s, zelfs niet na de e-mail van de hoofdkoster, d.d. 21 december 2023 (zie hieronder).
Eén vrijwilliger gaf mij (en de rest van de vrijwilligers) in een ‘mail to all’ te kennen dat hij zich mateloos aan mij te ergerde, omdat ik mij als een politieagent zou gedragen.
Eén van de vrijwilligers adviseerde mij, tijdens mijn werkzaamheden in de kerk, eens ‘om maar naar huis te gaan’, want; “de kinderen (hiermee doelde hij op de bezoekers van de kerk) redden het óók wel zonder mij”…
Hij had kort daarvoor niet opgemerkt dat een bezoeker het – idiote – plan had opgevat om in de kerk, achter een pilaar – nabij de hoofdingang – te gaan urineren, hetgeen ik op tijd wist te voorkomen. Nadat ik hem de kerk had uitgestuurd, en hem hierbij begeleidde, vertelde ik deze vrijwilliger wat er zojuist in zijn directe nabijheid was gebeurd. Hij had hiervan niets gemerkt en keek me vol ongeloof aan. Gedurende zijn ‘shift’, bewoog hij nauwelijks van zijn plaats, stond druk te praten met zijn collega gastvrouw en kort vóór dit incident was hij samen met haar ruim een half uur weg om koffie te drinken in de bouwloods. Ik draaide op dat moment vrijwillig een aantal uren dienst, anders zou er – op dat moment – geen toezicht in de kerk zijn geweest en zou er in de kerk door een (wellicht half dronken) persoon in de kerk tegen een pilaar zijn geürineerd. Ik zal het hierbij laten, want ik zou méér voorbeelden kunnen noemen.
Bovenstaande genoemde redenen zijn – voor mij – genoeg om aan de bel te trekken: bij deze.
Deze notitie schrijf ik vanuit mijn jaren lang opgedane kennis en ervaringen als beroepsmilitair, tevens NBCD-er [1], bij de Koninklijke Marine, als politieman, als Hulpofficier van Justitie én als ‘bomverkenner’ (destijds nog geen officiële functie) bij de Mobiele Eenheid, politie Amsterdam.
Overspannen?
Mijn ervaringen en aanbevelingen kúnnen – bij de lezer – mogelijk een zekere “overspannen” en overdreven indruk maken op de realiteit, maar dan nog lijkt het me wijs om kennis te nemen van deze notitie en hier – zoveel mogelijk – naar te handelen en alle mogelijke maatregelen te treffen: liever “overspannen” dan naïef!
Een bomaanslag op de Sint Jan zou vrijwel iedereen vóór kerst 2023 (verhoogde waakzaamheid politie, Dom te Keulen) voor onwaarschijnlijk hebben gehouden.
Om deze notitie te kúnnen schrijven en mijn ervaringen, waarnemingen, etc. en aanbevelingen te kunnen onderbouwen, draaide ik (sinds november 2023) als vrijwilliger in de kerststal (samen met de ‘Blauwe Engelen’ van de ‘Kring Vrienden van ‘s-Hertogenbosch’) enige maanden, zowel “ingeroosterd”, als erbuiten, én als gastheer van de Sint-Jan, zowel ingeroosterd, als erbuiten, vrijwillig en onaangekondigd, vele (extra) diensten. Hierbij viel mij veel op.
Waar heb ik naar gekeken?
Ik heb op het volgende gelet:
- veiligheid in en rondom de kerk,
- gezondheidsrisico’s voor de bezoekers van de Sint-Jan,
- wijze van uitvoeren van het gastheer- / gastvrouwschap.
Op 19 december 2023 bracht het ‘Interkerkelijke Contact in Overheidszaken’, (CIO) een – naar mijn idee – nogal alarmerend – bericht uit en stelde een factsheet (met aanbevelingen) ter beschikking over de (verbetering van de) veiligheid in en rond kerkgebouwen.
Op 23 december 2023 diende de politie in Duitsland extra maatregelen te treffen in verband met een mogelijke aanslag op de Dom in Keulen: zie:
CIO brengt factsheet over de veiligheid in en rond het kerkgebouw opnieuw onder de aandacht
19 december 2023
‘In verband met een verhoogd dreigingsniveau heeft het Interkerkelijke Contact in Overheidszaken (CIO) contact gehad met de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding. Er is geen concrete dreiging voor kerken, wel is er sprake van een verhoogde algemene dreiging van mogelijke aanslagen. Mede om die reden brengt CIO de factsheet Kerk en veiligheid opnieuw onder de aandacht.
Het is verstandig als parochies – afhankelijk van de plaatselijke situatie – maatregelen treffen die de veiligheid van de parochie vergroten. Voortdurend moet daarin de balans worden gezocht tussen vertrouwen en verantwoordelijkheid nemen, tussen gastvrijheid en waakzaamheid.
Vooral rond drukbezochte kerkdiensten, zoals rond Kerstmis, is het raadzaam om te denken aan een welkomstcomité dat bij de ingang in het oog springende situaties kan herkennen. In het geval van vragen over de lokale veiligheidssituatie is het advies om contact op te nemen met burgemeester en/of politie.
Veiligheid op agenda kerkbestuur
Belangrijk is dat parochies binnen het kerkbestuur iemand verantwoordelijk maken voor het thema veiligheid. Deze persoon is er verantwoordelijk voor dat het thema veiligheid in het vizier blijft. Hij of zij maakt een inventarisatie van mogelijke bedreigingen en risico’s. Denk aan de zwakke plekken van het kerkgebouw en/of hiaten in organisatorische processen. Eventueel kunnen er alvast eenvoudige maatregelen getroffen worden, zoals het plaatsen van bewakingscamera’s en/of een noodknop waarmee hulpdiensten worden gealarmeerd. Het is goed als het onderwerp Veiligheid regelmatig terugkomt op de agenda van het kerkbestuur.
Kerk en veiligheid.
Factsheet wat te doen?
• Verantwoordelijkheid:
Maak één lid van uw kerkbestuur portefeuillehouder veiligheid. Op deze manier blijft veiligheid onder de aandacht. Ook in de verschillende kerkgebouwen (locaties).
• Taken:
Maak een heldere rol- en taakverdeling tussen het kerkbestuur en de taken die in elk kerkgebouw gedaan worden.
Wie doet wat?
Denk hierbij aan BHV’ers en het ontruimingsplan.
• Toegangsbeleid:
Maak een sleutelplan per (kerk)gebouw.
Weet welke deuren open/dichtzijn.
• Inventariseer:
Maak zelf/of laat een inventarisatie maken van relevante scenario’s (verward persoon, aanslag, bedreigingen etc.) van wat de kerk (gebouwen en gemeenschap) kan bedreigen.
• Zwakke plekken:
Ga vervolgens per scenario na wat de impact van het gevaar is voor bezoekers, ambtsdragers, medewerkers en het gebouw.
Welke risico’s zijn er?
• Maatregelen:
Neem eventueel maatregelen (gebouw-, organisatorische veiligheid, elektronische hulpmiddelen) om risico’s te verkleinen.
Ook de omgeving van het gebouw speelt een grote rol (bijv. vandalisme).
• Samenwerken:
Betrek relevante partners (burgerlijke gemeente en politie) bij het toepassen van maatregelen.
Vraag advies over (voorgenomen)maatregelen.
• Evalueer de risico-inventarisatie elk jaar
en betrek daarin relevante maatschappelijke ontwikkelingen.
Veiligheid heeft blijvende aandacht nodig.
• Zoek contact met
de hulpdiensten en burgerlijke gemeente, politie (wijkagent), eventueel een beveiligingsbedrijf en andere kerkelijke instellingen in de omgeving.
• Maak daarbij afspraken in welke gevallen er contact is.
Dit kan bijvoorbeeld ook het delen van de evenementenkalenderzijn.
• Maak een draaiboek
voor evt. incidenten in het kerkgebouw en oefen het ontruimingsplan:
Hierbij is een heldere rol- en taakverdeling essentieel.
• Ontmoetingsplek
Een kerkgebouw kan ook een ontmoetingsplek zijn na een aanslag elders.
• BHV’ers / EHBO’ers:
zorg voor een lijst met voldoende BHV’ers en EHBO’ers.
• Contactgegevens:
Zorg in de (kerk)gebouwen voor telefoonnummers van hulpdiensten, bestuursleden en locatieverantwoordelijke(n). Ook buiten kantoortijden.
• Bereid communicatieboodschappen voor die gebruikt kunnen worden na een incident. Zowel communicatie voor de kerkleden als communicatie voor externen en/of journalisten.
• Een welkomstcomité voorafgaand aan kerkdiensten bij de ingang kan eventuele ‘ongewenste’ gasten herkennen en eventueel aanspreken.
• Deuren:
Weet welke deuren open en welke deuren dicht zijn tijdens een viering. Of juist niet.
• Verdachte situatie / incident tijdens de viering:
– Ga weg als dat veilig kan. Stel uzelf niet onnodig bloot aan gevaar.
– Kunt u niet weg? Ga op de grond liggen of zoek dekking achter muren of stevige obstakels.
– Blijf weg bij deuren en ramen.
– Bel 112 als dat veilig kan.
– Schakel geluid en trillen van uw mobiele telefoon uit, zodat de aanvaller u niet kan horen.
– Volg de instructies van hulpverleners en overheid.
• Meer informatie?
Zie het uitgebreide ‘Handboek veiligheid religieuze instellingen 2.0’. Op te vragen bij uw gemeente of via internet”.
= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =
E-mail van de koster:
Van: xxxx <xxx@kpnmail.nl>
Datum: 21 december 2023 om 19:22:31 CET
Aan: xxxx@kpnmail.nl
Onderwerp: Veiligheid
Beste mensen, kosters, xxxx (Blauwe Engelen) Karel (gastheren en vrouwen) xxxx( dito plus kring vrienden).xxx ( Kerkbestuur).
Vanwege het verhoogde bedreigingsniveau in Nederland heeft de kerkprovincie Nederland de bestaande protocollen weer onder de aandacht gebracht.
Hedenmorgen is het team dat de praktische/technische aansturing als taak heeft bij elkaar gekomen om te bekijken wat voor maatregelen we eventueel zouden kunnen nemen.
Uitgangspunt is en blijft dat we ons niet laten leiden door angst of doemdenken.
Wel door gezond verstand en alertheid.
Dat vraagt voor ieder van ons dat we op de eerste plaats alert zijn op verdachte situatie.
Denk bijvoorbeeld aan iemand die zijn koffer of rugzak ergens neerzet en daarvan wegloopt.
99 keer niets aan de hand maar wees er alert op.
Wees alert op de houding van mensen. Soms zie je mensen ronddwalen, schichtig om zich heen kijkend.
Ook hier: normaal niets aan de hand, maar soms merk je dat mensen wel veel interesse hebben inde goederen van anderen of die van de kerk, denk aan offerblokken. Het zijn zaken waar we normaal ook op alert dienen te zijn.
Vaak is het gegeven dat mensen bemerken dat er op hun gelet wordt voldoende.
Ook in dit geval geen reden tot paniek.
Je kunt altijd de collega waar je mee loopt, of koster van dienst vragen om mee e.e.a. on de gaten te houden.
Om tegemoet te komen aan de vragen vanuit de overheid en de kerkelijke overheid hebben besloten tot de volgende maatregelen.
We zijn ons ervan bewust dat het enige aanpassing vraagt van ieder.
Iedereen: kosters, gastheren/vrouwen/blauwe engelen en gidsen kring vrienden alertheid op eventueel verdachte situaties
Gastheren. De meeste zaken gelden eigenlijk altijd al, maar nu wat sterker.
Verdeel uw aandacht 1 achter in de kerk en 1 voor in de kerk. Rouleer dat eventueel maar blijf niet op 1 plek staan.
Sociaal contact is belangrijk maar dat kan het beste met de bezoekers.
Wees aanwezig, dus loop rond, begroet de bezoekers zodat mensen zich gezien voelen.
Verzoek aan ieder probeer altijd met 2 personen te zijn, dat zal soms enige extra inzet vragen.
Ga niet allemaal tegelijk pauzeren, dan is er geen toezicht in de kerk.
Loopt u alleen spreek even de koster aan dat u een kop koffie gaat drinken.
Bijgevoegd is een plattegrond om e.e.a. te verduidelijken.
Vanaf zaterdag 23 december (begin van de kerstvakantie) tot nadere instructie:
De deuren op Noord en Zuid alsook bij de Maria kapel blijven dicht, er is dus maar 1 in en uitgang te weten de luipoort.
I.v.m. nooduitgang:
De poorten op noord en zuid wel van slot.
De grote deuren op scherp.
Dat wil zeggen geen grendel er voor en alleen de muurschuiven er op
Dan kan in geval van calamiteit de deur simpel geopende worden door de grondschuif omhoog te rekken.
Eventueel om uitleg vragen/uitleg geven.
De deur van de voor sacristie naar de kerk blijft ook gesloten.
Voorafgaand aan de viering kan deze geopend worden.
Goede Herder alleen open voor de middag viering.
Sacristie alleen open indien aanwezig.
Kasten voor sacristie sluiten indien niet aanwezig.
Betekend voor toilet gebruik dat dit alleen kan als er een koster in de buurt is anders die van de bouwloods gebruiken (via de luipoort in en uit.
Sacramentskapel op slot. Eventuele bidders binnen laten daarna weer op slot.
Kosters graag in de ochtend en middag een thermoskan koffie en thee (met melk en suiker) klaar zetten voor de blauwe engelen.
Als er nog vragen zijn hoor ik dit graag.
https://www.rkkerk.nl/wp-content/uploads/2023/12/Factsheet-Kerk-en-veiligheid-CIO-december-2023.pdf
Vrede en alle goeds.
xxxxx.
Hoofd koster Kathedrale Basiliek Sint Jan
<Plattegrond St Jan optie calamiteiten.pdf>
A A N B E V E L I N G E N
van Mart Kievits
Aanbeveling 1:
stel binnen bestuur één persoon aan die wordt belast met het thema ‘veiligheid’: dit kan een extra bestuurslid zijn, of een zittend bestuurslid met een extra taakaccent.
Mij is niet bekend of er binnen ons kerkbestuur iemand (speciaal) is belast met het thema veiligheid; mij lijkt, gelet op de functie- / taakbeschrijvingen van niet.
(https://www.sintjandenbosch.nl/het-bestuur-van-de-sint-jansparochie/).
(Zie aanbeveling CIO hierboven:
‘Belangrijk is dat parochies binnen het kerkbestuur iemand verantwoordelijk maken voor het thema veiligheid. Deze persoon is er verantwoordelijk voor dat het thema veiligheid in het vizier blijft. Hij of zij maakt een inventarisatie van mogelijke bedreigingen en risico’s. Denk aan de zwakke plekken van het kerkgebouw en/of hiaten in organisatorische processen. Eventueel kunnen er alvast eenvoudige maatregelen getroffen worden, zoals het plaatsen van bewakingscamera’s en/of een noodknop waarmee hulpdiensten worden gealarmeerd. Het is goed als het onderwerp Veiligheid regelmatig terugkomt op de agenda van het kerkbestuur’).
Zie ook factsheet CIO hierboven:
(Verantwoordelijkheid: Maak één lid van uw kerkbestuur portefeuillehouder veiligheid. Op deze manier blijft veiligheid onder de aandacht. Ook in de verschillende kerkgebouwen (locaties).
Aanbeveling 2:
stel en hoofd beveiliging (een ‘HB-er’) aan.
Stel één persoon – buiten het bestuur – aan en belast hem / haar met de verantwoordelijk voor:
– de veiligheid in en rond de kerk,
– gezondheidsrisico’s voor de bezoekers van de kerk,
– de wijze van uitvoeren van het gastheer- / gastvrouwschap, in het bijzonder met het oog op veiligheid.
= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =
Taken ‘HB-er’:
– Hij / zij zal het kerkbestuur, gevraagd en ongevraagd, adviseren
over de staat van veiligheid van de kerk en personen (bezoekers, ambtsdragers, medewerkers en vrijwilligers).
– Draagt zorg voor het opstellen van een ‘toegangsbeleid’
(zie factsheet CIO hierboven) en stelt hiertoe – onder meer – een ‘sleutelplan’ op en bepaalt – bijvoorbeeld – per evenement welke deuren open blijven en welke niet en welke andere maatregelen verder nog nodig zijn om de veiligheid van kerk en personen zoveel mogelijk te waarborgen.
Opmerking:
Bij de hoofdingang zit vaak een vrouw te bedelen. Zij opent geregeld de grote deuren van deze ingang, maar het is echter niet aan haar om het toegangsbeleid voor onze kerk te bepalen. Zij moet hier op aangesproken worden.
Ook blijkt zij geregeld over de toegangscode van de bouwloods te beschikken, hoe ze hier telkens aan komt, is een raadsel: dit moet stoppen.
– Hij / zij is verantwoordelijk voor een voortdurende / telkens te actualiseren inventarisatie / overzicht
van alle mogelijk bedreigende / gevaar zettende scenario’s die de veiligheid van kerk en personen kunnen bedreigen, gaat per scenario na wat de impact van het gevaar is voor bezoekers, ambtsdragers, medewerkers en vrijwilligers en het gebouw en welke maatregelen dienen te worden getroffen om risico’s zoveel mogelijk te beperken.
Hij / zij inventariseert onder meer risico-plekken, risico-situaties, risico-evenementen, etc., zwakke plekken met betrekking tot diefstal, brandstichting, aanslag, verwarde personen, aanslag, bedreigingen, vandalisme, vervuiling etc..
Hij / zij betrekt daarin voortdurend alle relevante maatschappelijke ontwikkelingen en veiligheid heeft zijn / haar blijvende aandacht.
– Stelt voor de gastheren / -vrouwen een ‘surveillanceplan’, met onder meer surveillancetips op.
Toelichting:
bij aanvang van en tijdens een dienst maken vrijwilligers geen kritische / zoekende, etc. ronde door de gehele kerk, onder meer langs de biechtstoelen, door de straalkappellen, achter het hoogaltaar / achter het tabernakel langs, in de iconenkapel, door de sacramentskapel, achter het altaar aldaar, etc., en kijken niet proactief in en achter de biechtstoelen, in de preekstoel, in de bidbanken van het hoogaltaar, etc. om tijdig te bezien of er een verdacht(e tas, pakketje, een brandbaar / brandgevaarlijk voorwerp, etc. (al den niet bewust) is achtergelaten.
Ook bij het einde van hun dienst maken ze dat rondje niet. Zij zijn onvoldoende alert op dit punt. Ik heb meermalen lege kartonnen dozen weggehaald die achter de biechtstoelen waren achtergelaten. Los dat dit een – niet tijdig opgemerkt – explosief, of iets dergelijks had kúnnen zijn, ook een klein kunstje voor een kwaadwillende om daar een aansteker bij te houden.
De meeste vrijwilligers zijn – naar mijn inzicht – onvoldoende alert op verdachte situaties, met name op het (tijdelijk) achterlaten van een tas of rugzak, en wanneer dat gebeurt, spreken zij de eigenaar ervan hier niet op aan.
Vrijwilligers zijn onvoldoende alert (en geoefend!) op de houding van mensen, hun non-verbale communicatie, etc. Dit kan van groot belang zijn bij het inschatten van risico’s. Training / scholing op dit punt helpt hierbij.
Er wordt niet door iedereen goed genoeg opgelet op diefstal, met name in de geldgleuven, de iconenkapel, in de sacramentskapel, in de straalkappellen, in de kooromgang, etc.
– Gaat samenwerking aan
met / betrekt relevante partners / deskundigen, etc. bij het (voornemen van het) treffen van maatregelen, vraagt hen om advies over eventueel te nemen maatregelen, etc.
– Zoekt (en blijft voortdurend in) contact met relevante hulpdiensten,
gemeente, politie (wijkagent / centrale meldkamer), eventueel met een beveiligingsbedrijf, en andere kerkelijke instellingen in de omgeving, maakt gebruik van hun expertise en maakt afspraken in welke gevallen er onderling contact is, relevante ervaringen worden uitgewisseld (periodiek of incidenteel), etc., deelt een evenementenkalender met hen, etc.
– Stelt een draaiboek op
voor alle mogelijke incidenten in en rond het kerkgebouw.
– Stelt een ontruimingsplan op,
met een heldere rol- en taakverdeling en oefent met regelmaat ontruimingen.
– Draagt zorg voor een lijst met voldoende ‘BHV’ers’ / EHBO’ers,
draagt er zorg voor dat zij voldoende opgeleid, getraind en toegerust (persoonlijke uitrusting: PSU) zijn, en zet hen in (bij grote en kleinere evenementen).
Opmerking:
Tijdens de viering van Drie Koningen stonden twee – kennelijk – ingehuurde beveiligers bij de ingang binnen in de Sint-Jan. Dit was echter – naar mijn inzicht – weggegooid geld: ze stonden met hun handen in hun zakken, niet duidelijk zichtbaar bij de hoofdingang opgesteld, letten niet actief op verdachte situaties, mensen, etc. Hun houding achtte ik verre van professioneel. Ik zorgde ervoor dat ik met hen in gesprek raakte en gaf hen een aantal tips.
Veel verbetering leverde dat helaas niet op. Een van hen trok even later zelfs zijn uniformjasje uit: de ‘V’, waardoor een beveiligers is te herkennen was nu helemaal niet meer te zien..
– Draagt zorg voor alle hulpmiddelen die nodig zijn om
– met spoed / onmiddellijk – te kunnen gebruiken bij calamiteiten (EHBO-middelen, AED, brancard, blusmiddelen, etc.), zorgt ervoor dat alle vrijwilligers voldoende op de hoogte zijn van het gebruik, bereikbaarheid / locatie in de buurt van deze hulpmiddelen.
Toelichting:
toen ik enige maanden geleden als gastheer startte diende ik zelf, uit eigen initiatief, te gaan zoeken welke hulpmiddelen (en de inhoud / gebruik) er in en buiten de kerk aanwezig waren, op welke plekken, etc. Ook heb ik nog geen oefening met de AED, met EHBO, etc., mee mogen maken. Wel zag ik een verbanddoos, maar de inhoud ervan werd tot op heden niet met me besproken, laat staan geoefend. Ook het gebruik van de brancard werd niet geoefend.
– Draagt er zorg voor dat alle vrijwilligers uitgerust
worden met / altijd bij zich te dragen (persoonlijke uitrusting: PSU), onder meer:
mondkapje, plastic handschoenen (te gebruiken tijdens het verlenen van (eerste) hulp, mond op mondbeademing, om direct mond – mondcontact zoveel mogelijk te voorkomen), plastic mondstukje (tijdens mond- op mondbeademing om huid – op huidcontact zoveel mogelijk te voorkomen), schijnwerper, zakmes, etc. Het is aan de ‘HB-er’ om te inventariseren waaruit deze PSU dient te bestaan.
– Instrueert vrijwilligers hoe zij door de kerk dienen te ‘surveilleren”:
in ieder geval dat zij telkens bij aanvang, tijdens en aan het einde van hun dienst – vooraf bepaalde – rondjes dienen te maken om verdachte situaties (bijvoorbeeld het aantreffen van verdachte pakketjes, tassen, dozen, etc.) zo snel mogelijk op te merken en naar aanleiding hiervan passende maatregelen te treffen, personen, hulpdiensten, etc. te waarschuwen.
– Instrueert hoe en waar (!) vrijwilligers duidelijk zichtbaar in de kerk
dienen te staan (bijvoorbeeld ‘geaard’, zie hieronder), te bewegen, hoe ze bezoekers dienen te observeren, aan te kijken, aan te spreken, etc., om risico’s vóóraf zo goed mogelijk te kunnen inschatten.
Mijn ervaringen / toelichting:
Bijvoorbeeld, als er al een vrijwilliger nabij een ingang aanwezig is, dan is dat (vrijwel) altijd heel kort en nooit bij de verschillende ingangen tegelijk.
Ook wordt er zelden / nooit (frequent) onverwachte rondjes gemaakt en hierbij ook alle vier de ingangen goed in de gaten gehouden. Bij goed ‘surveilleren’ dient men zich ook vaak plotseling om te draaien en dezelfde route terug te nemen, omdat mensen met kwade bedoelingen altijd eerst wachten totdat een “surveillant” hem / haar is gepasseerd. Voor gedegen surveilleren zijn vele tips te geven.
Mij viel ook op dat sommige vrijwilligers de bezoekers geheel niet, of vaak op een escalatie risicovolle wijze aanspreken. Het aanspreken van bezoekers is een ‘kunst’: dat kan geleerd, onderwezen, worden.
Aanbeveling 3:
Reik de vrijwilligers beter opvallende kleding uit.
Geef vrijwilligers de keuze om zich in een duidelijk herkenbaar jasje, overhemd (zomers), trui, etc. te kleden.
Zij zijn voor de bezoekers vaak niet – overduidelijk – herkenbaar gekleed. Bovendien, lang niet iedereen is éénvormig gekleed; het uitgereikte jasje wordt niet altijd gedragen, soms alleen met een rode das (die is uiteraard te warm voor in de zomer..), sommigen hebben de beschikking over een wit-gele stoffen armband, anderen weer niet, etc..
Bovendien, het grijze jasje – met het kleine logootje van de Sint-Jan – is niet erg opvallend / onderscheidend: Wit-Geel – bijvoorbeeld – zijn écht duidelijk.
Een en ander maakt een slordige, niet professionele, indruk, en maakt het voor bezoekers erg lastig om vrijwilligers te vinden en aan te spreken (vooral bij calamiteiten van groot belang!).
Vrijwilligers staan vaak en langdurig op dezelfde plek en staan hierbij met elkaar te praten, zonder voldoende oog te hebben voor hun omgeving. Zelfs samen koffiedrinken in de bouwloods komt regelmatig voor, zodat er op dat moment niemand in de kerk aanwezig is.
Als er al een vrijwilliger bij een ingang aanwezig is, dan staat men zelden “geaard”. Dit wil zeggen: met beide voeten stevig aan de grond; voeten recht vooruit en knieën lichtjes gebogen en handen langs het lichaam (niet in de zakken, zoals ik vaak gezien heb…). Als je goed geaard staat, ben je met je aandacht in het ‘hier en nu’, ben je in contact met jezelf én (en dat is nog belangrijker) óók in contact met de bezoekers.
Je kijkt de bezoekers hierbij – zoveel veel mogelijk – één voor één in de ogen en geeft hen hierdoor te kennen dat je hen hebt gezien. Je kunt dan beter anticiperen op onverwachte gebeurtenissen en adequaat reageren. “Verdachte” personen kunnen hierbij worden aangesproken, om te bezien hoe ze reageren.
‘Zoekende’ bezoekers, met mogelijk vragen, kunnen hierdoor ook eerder worden aangesproken en eventueel bevraagd, etc.: dat geeft hen een welkom gevoel, maar dat vormt voor bezoekers met ongewenste bedoelingen ook een drempel om onveilig / ongewenst te gaan handelen.
Zie ook opmerking van de hoofdkoster, hierboven: “Vaak is het gegeven dat mensen bemerken dat er op hun gelet wordt voldoende”.
Zie ook factsheet CIO hierboven: Een welkomstcomité voorafgaand aan kerkdiensten bij de ingang kan eventuele ‘ongewenste’ gasten herkennen en eventueel aanspreken.).
– Draagt er zorg voor dat in de kerk een lijst aanwezig is
met telefoonnummers en andere contactgegevens van hulpdiensten, bestuursleden en locatieverantwoordelijke(n), ook indien deze buiten kantoortijden dienen te worden bereikt.
– Stelt communicatieplan op
dat gebruikt kan worden na een (noemenswaardig) incident; zowel interne communicatie (met ambtsdragers, medewerkers en vrijwilligers) als met externen en / of journalisten.
= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =
Aanbeveling 4:
Achter het hoogaltaar / tabernakel liggen verschillende tapijten opgerold opgeslagen, en andere houten voorwerpen, stoelen, etc. Die dienen verwijderd te worden. Een klein kunstje om dat in brand te steken, en omdat deze locatie volledig uit het zich valt, kan dat uren lang smeulen voordat dit ontdekt wordt. Eenmaal in brand, is dat erg moeilijk nog te blussen. Wanneer die brand kort vóór sluitingstijd van de kerk wordt gesticht, dan is de hierop volgende ramp niet te beschrijven.
Aanbeveling 5:
Laat een specialist goed kijken naar brandgevaarlijk elektra.
Er is sprake van een ‘ratjetoe’ aan stekkers, stekkerdozen (elektra), bij de tv-s, etc. in de kerk, achter de infobalie, etc. Achter de info-balie staan ook elektrische kachels. Als voormalig elektricien heb ik mijn twijfels over de (brand-)deugdelijkheid van dit alles: ik schat in dat dit extra risico’s voor brandgevaar oplevert. Er zal m.i. door een specialist goed gekeken dienen te worden of dit alles veilig genoeg is. Is de Notre Dame niet afgebrand als gevolg van kortsluiting?
Aanbeveling 6:
Schakel ook – bij opening van de kerk, of permanent – het lichtje bovenin de preekstoel aan: dit kost op jaarbasis niet zoveel extra en dit maakt het voor iemand die geen goede bedoelingen heeft onaantrekkelijker om ongewenste plannen uit te voeren (als hij naar boven klimt, zich binnenin bevindt, valt dat voor de oppassende vrijwilliger eerder op).
Aanbeveling 7:
Rust iedere vrijwilliger uit met een goede (zakformaat-)schijnwerper, om alle hoeken en gaten in de kerk goed te kunnen belichten (PSU).
Aanbeveling 8:
Beveilig een aantal strategisch belangrijke / risicovolle locaties, in en rond de kerk, met beveiligingscamera’s, die de opgenomen beelden een bepaalde periode kunnen / bewaren opslaan.
Maak mogelijk dat deze camera’s permanent bekeken kunnen worden. Werf actief vrijwilligers die deze beelden 24/07 kunnen bekijken: er zijn hiervoor – naar mijn inzicht – voldoende mensen te krijgen: denk ook aan mensen met een lichamelijke beperking, mensen met een vorm van autisme (ASS), etc. Ook al kunnen deze beelden, zonder voldoende vrijwilligers, niet 24/07 bekeken worden, hier gaat een serieuze preventieve werking van uit.
Aanbeveling 9:
Werving vrijwilligers.
Rond en tijdens drukbezochte kerkdiensten, zoals rond Kerstmis en Pasen, is het aantal vrijwilligers minimaal, vaak is er zelfs niemand in en rondom de kerk aanwezig. Zorg dus voor voldoende vrijwilligers, werf hen actiever, maak het voor hen aantrekkelijker om zich als vrijwilliger aan te melden en laat een capabel persoon zorgen voor een actieve(re) werving en selectie, etc.
Aanbeveling 10:
instrueer vrijwilligers op het volgende punt (beter).
Bij aanvang van en tijdens een dienst maken vrijwilligers geen algeheel rondje door de gehele kerk, langs de straalkappellen, achter het hoogaltaar / achter het tabernakel langs, in de iconenkapel, door de sacramentskapel, achter het altaar aldaar, etc, en kijken niet pro-actief in en achter de biechtstoelen, in de preekstoel, niet in de bidbanken van het hoogaltaar, etc. om te bezien of er een verdachte tas, pakketje, brandbaar materiaal, etc. is achtergelaten. Ook bij het einde van hun dienst maken ze dat rondje niet. Zij zijn onvoldoende alert op dit punt. Ik heb meermalen kartonnen dozen weggehaald die achter de biechtstoelen waren achtergelaten. Een klein kunstje voor een kwaadwillende om daar een aansteker bij te hoeden.
Vrijwilligers blijven vaak en langdurig, al dan niet samen, op één plek in de kerk staan, vaak bij het altaar, en niet bij de hoofdingang, zij rouleren niet of nauwelijks.
Zij zijn lang niet altijd zichtbaar ‘aanwezig’ en begroeten de bezoekers vrijwel niet, zodat mensen zich niet gezien voelen.
Mijn ervaringen zijn dat de meeste vrijwilligers onvoldoende alert zijn op verdachte situaties, met name op het (tijdelijk) achterlaten van een tas of rugzak, en wanneer dat gebeurt, de eigenaar ervan niet hierop aanspreken.
Vrijwilligers zijn onvoldoende alert op de houding van mensen, hun non-verbale communicatie: scholing kan hierin helpen.
Mart Kievits
13 april 2024
[1] NBCD-er: Chemische, Biologische, Radiologische, Nucleaire verdediging, Damage Control en Bedrijfs-veiligheid. Belangrijke taak van een specialistische groep beroepsmilitairen op inrichtingen en schepen van de Koninklijke Marine: onder meer het inschatten van veiligheidsrisico’s en voortijdig identificeren en onschadelijk maken van biologische, radiologische en nucleaire voorwerpen en bommen, booby traps.).
